Poradnik: POChP pytania i odpowiedzi

powrót do listy
˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
prof. Jan Zieliński

1. Co oznacza skrót POChP?
2. Czy POChP jest nową chorobą?
3. Dlaczego każdy powinien wiedzieć co to jest POChP?
4. Jaka jest przyczyna zachorowania na POChP?
5. Jakie są objawy POChP?
6. Dlaczego dym tytoniowy jest szkodliwy?
7. Czy można rozpoznać chorobę zanim dojdzie do tych strasznych następstw?
8. Czy badanie spirometryczne jest przykre?
9. Czy badanie spirometryczne jest kosztowne?
10. Czy do rozpoznania POChP potrzebne są jeszcze inne badania?
11. Czy POChP jest chorobą uleczalną?
12. Co się dzieje jeśli chory na POChP kontynuuje palenie?
13. Czego powinien obawiać się chory na POChP kontynuujący palenie?
14. Nigdy nie paliłem (paliłam) papierosów, nie pracuję w zanieczyszczonym powietrzu a mam przewlekły kaszel i odczuwam duszność. Czy mogę być chory(a) na POChP?
15. Czy poza zaprzestaniem palenia papierosów są jakieś lekarstwa, które leczą objawy POChP?
16. Nie jestem pewny(a) czy podejrzewać u siebie POChP?
17. Lekarz powiedział mi, że jestem chory(a) na POChP. Mam 55 lat. Boję się, że nie będę mógł pracować. Co robić?

o programie
b prasowe
kontakt
testy
partnerzy

1. Co oznacza skrót POChP?


Skrót POChP (czytaj peochape) oznacza Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc. W nazwie tej jedno słowo-obturacyjna - jest mało znane. Słowo "obturacja" jest określeniem medycznym i oznacza zwężenie. Jest ono użyte w nazwie choroby ponieważ określa główną cechę choroby - zwężenie oskrzeli.

2. Czy POChP jest nową chorobą?


Nie, POChP nie jest nową chorobą. To tylko nowa nazwa dla dwóch od dawna znanych chorób. Są nimi przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedma płuc. Obydwie te choroby najczęściej występują u chorego jednocześnie. Choroba zaczyna się przewlekłym zapaleniem oskrzeli, do którego, po pewnym czasie, dołącza się rozedma płuc. Jest to bardzo niedobry dla przyszłości chorego znak. Nazwę POChP wprowadzono aby odróżnić chorych na przewlekłe zapalenie oskrzeli, chorobę stosunkowo łagodną, od chorych mających zapalenie oskrzeli i rozedmę płuc czyli POChP, chorobę bardzo groźną.
Nazwa POChP jest w Polsce znana tylko lekarzom ale konieczne jest aby poznali ją wszyscy Polacy tak jak znają nazwę AIDS.

3. Dlaczego każdy powinien wiedzieć co to jest POChP?


Każdy powinien wiedzieć co to jest POChP z trzech powodów.

> POChP jest chorobą bardzo częstą, choruje na nią około 2 milionów Polaków czyli co piąty dorosły. Prawie w każdej rodzinie jest ktoś chory na POChP.
> POChP jest chorobą bardzo niebezpieczną. Jest to choroba przewlekła, i nieleczona prowadzi do przedwczesnej śmierci. Około 14000 Polaków umiera każdego roku na POChP. Jest to czwarta - po chorobach serca, nowotworach i śmierciach gwałtownych (głównie wypadki) przyczyna zgonu w Polsce.
> POChP jest chorobą uleczalną, jeśli się ją wcześnie rozpozna i leczy.


4. Jaka jest przyczyna zachorowania na POChP?


Jest kilka przyczyn zachorowania na POChP. Najczęstszą i najważniejszą jest palenie tytoniu. Palenie papierosów jest powodem zachorowania na POChP u 90% chorych.
Drugą przyczyną choroby może być praca w stałym zapyleniu lub zadymieniu.
Trzecią przyczyną mogą być okoliczności towarzyszące pierwszym trzem latom życia. Jeśli niemowlę i małe dziecko żyje w mieszkaniu, w którym rodzice lub inni członkowie rodziny palą papierosy, albo matka paliła papierosy w okresie ciąży, to dym tytoniowy, przenikając przez łożysko lub wdychany z powietrzem pomieszczenia, w którym przebywa dziecko uszkadza jego płuca. Te uszkodzenia dokonane podczas życia w łonie matki lub później, w pierwszych latach życia, powodują, że płuca dziecka nie rozwijają się prawidłowo i człowiek wchodzi w dorosłe życie z mniej sprawnymi płucami. Zagrożone POChP są nie tylko dzieci narażone na dym tytoniowy, czyli palące biernie, ale również dzieci, które do ukończenia trzeciego roku życia chorują na częste przeziębienia. Częstym przeziębieniom sprzyjają złe warunki mieszkaniowe, kiedy dziecko nie ma własnego pokoju, albo przebywanie w żłobku. Te dwie przyczyny związane z wczesnym dzieciństwem stają się bardzo groźne jeśli taka osoba po dorośnięciu pali papierosy. Wtedy POChP rozwija się wcześnie w życiu dorosłym i szybko nasila. Czwartą przyczyną POChP jest wrodzony defekt organizmu polegający na niewytwarzaniu przez człowieka substancji chroniącej płuca przed wszelkimi szkodliwościami. Substancja ta nazywa się alfa-jeden-antytrypsyna, jest wytwarzana przez wątrobę i krąży we krwi. Taki defekt jest bardzo rzadki ale może powodować ciężką wrodzoną rozedmę płuc, a u osób z defektem, które palą papierosy, powoduje ciężką POChP.

5. Jakie są objawy POChP?


Choroba rozwija się bardzo wolno ale należy ją podejrzewać po 10 latach palenia około 1 paczki papierosów dziennie. Jeśli palacz papierosów (lub fajki) ma również poranny "kaszel palacza" to prawdopodobieństwo choroby jest podwójne. Duszność (brak tchu, brak powietrza) podczas wysiłku jest późnym objawem sugerującym, że choroba jest bardzo zaawansowana.
Kolejność objawów jest następująca. Po około 10 latach palenia papierosów zaczyna pojawiać się poranny kaszel, szczególnie między jesienią a wiosną. Po kolejnych 20 latach palenia chory zaczyna odczuwać duszność podczas wysiłku. Zazwyczaj pierwszy raz duszność pojawia się podczas przeziębienia i może po kilku tygodniach na pewien czas zniknąć. Potem uczucie duszności występuje stale. Początkowo podczas dużych wysiłków (bieg, wchodzenie na kilka pięter) a potem nawet niewielki wysiłek (marsz po równym terenie) powoduje uczucie duszności.

6. Dlaczego dym tytoniowy jest szkodliwy?


Dym tytoniowy, powstający z palącego się papierosa, zawiera około 200 substancji, które są szkodliwe dla organizmu. O tym, że są one szkodliwe nie trzeba palących papierosy przekonywać. Każdy z nich pamięta jak reagował na zaciągnięcie się pierwszym papierosem w życiu. Na pewno pamięta gwałtowny kaszel jakim broniły się jego płuca przed dymem papierosowym aby się go jak najszybciej pozbyć.
Płuca reagują kaszlem na każde gwałtowne zanieczyszczenie powietrza. Niestety, jeśli palenie jest kontynuowane taka forma obrony jest nieskuteczna. Płuca sięgają po inną broń. Produkują dużo śluzu, w którym starają się "utopić" cząsteczki dymu aby nie dostał się do krwi. Ten nadmiar śluzu musi być wyrzucony z płuc za pomocą kaszlu. Jest to już inny kaszel. Jest mniej gwałtowny, zwykle występuje w godzinach rannych i kończy się wypluciem, lub połknięciem, usuniętego z płuc śluzu.
Wśród palaczy papierosów panuje przekonanie, że taki poranny kaszel to niewinny kaszel palacza. Są w głębokim błędzie. Kaszel palacza to pierwszy objaw choroby. Oznacza on, że już rozwinęła się choroba, która nazywa się przewlekłe zapalenie oskrzeli. Stąd tylko krok do zachorowania na POChP.
Dzieje się tak dlatego, że obrona płuc przed dymem tytoniowym nie jest całkowicie skuteczna i dym przenikający w głąb płuc niszczy je. Płuca zbudowane są z mikroskopijnych pęcherzyków, które podobne są do baloników. Płuca zdrowego człowieka zbudowane są z około 300 milionów pęcherzyków.
To w pęcherzykach płucnych tlen zawarty w powietrzu przenika do krwi a z nią płynie do wszystkich komórek organizmu. Tlen jest niezbędny do życia. Człowiek całkowicie pozbawiony dopływu tlenu żyje tylko 5 minut. Jeśli brak tlenu trwa dłużej mózg człowieka przestaje pracować a po chwili przestają pracować inne ważne organy i człowiek umiera.
Tak duża liczba pęcherzyków w płucach jest konieczna aby zapewnić organizmowi, w każdej sytuacji, potrzebną ilość tlenu. Człowiek leżący lub śpiący potrzebuje tylko jedną piątą litra tlenu na minutę. Wyczynowy kolarz finiszujący na końcu etapu potrzebuje ponad 2 litry! tlenu na minutę a zdrowe płuca są w stanie taką ilość tlenu dostarczyć. Większość ludzi nigdy w życiu nie wykorzystuje tej możliwości.
Dym tytoniowy, powoli ale nieubłaganie, niszczy pęcherzyki płucne jeden po drugim. Jest to bardzo powolny proces. Po około 30 latach choroby zniszczona jest około połowa pęcherzyków i chory, który na co dzień nie ma okazji wykonywania dużych wysiłków, zaczyna odczuwać brak tchu podczas wysiłku, który dotychczas nie sprawiał mu trudności. Choroba jest już bardzo zaawansowana. Odtąd każdy dalszy ubytek pęcherzyków jest odczuwalny. Kiedy w płucach zostało tylko 100 milionów pęcherzyków chory ma duszność podczas niewielkich wysiłków. Przy 75 milionach pęcherzyków większość chorych musi stale oddychać tlenem aby utrzymać się przy życiu.

7. Czy można rozpoznać chorobę zanim dojdzie do tych strasznych następstw?


Tak, współczesna medycyna dysponuje taką metodą. Jest nim badanie spirometryczne czyli badanie rezerw oddechowych płuc. Dzięki temu badaniu można ustalić czy podejrzana o POChP osoba rzeczywiście na nią choruje. Badanie jest bardzo czułe, wykrywa chorobę nawet we wczesnym, początkowym okresie. U chorego na POChP badanie spirometryczne dokładnie określa stopień zaawansowania choroby. Inaczej mówiąc, określa wielkość rezerw płucnych a pośrednio liczbę pracujących pęcherzyków jakie pozostały w płucach.

8. Czy badanie spirometryczne jest przykre?


Nie. Badanie spirometryczne trwa około 5 minut, jest niebolesne i nieuciążliwe. Badanie polega na oddychaniu do aparatu, który nazywa się spirometr. Wiele lat temu spirometry były wielkości małej lodówki. Dziś, w epoce komputeryzacji i lotów kosmicznych precyzyjny spirometr może zmieścić się w kieszeni marynarki lub damskiej torebce.
Badanie spirometryczne polega na wykonywaniu oddechów do aparatu na komendę osoby przeprowadzającej badanie. Badanie jest bardzo proste. Na polecenie prowadzącego badanie należy wciągnąć powietrze do płuc a następnie z największą szybkością i siłą na jaką nas stać wydmuchać całe powietrze z płuc do aparatu. Taki wydech trwa kilka sekund. Człowiek nie może wydmuchać wszystkiego powietrza z płuc, zawsze trochę go musi pozostać, ale ważne jest aby wydmuchać go jak najwięcej. Ponieważ nie jest łatwo już za pierwszym razem wykonać badanie spirometryczne poprawnie, zazwyczaj powtarza się go kilka razy aż wyniki stają się jednakowe. Dla uniknięcia uciekania powietrza podczas badania przez nos, zamyka się go specjalnym zaciskiem. Wynik spirometrii zależy od stanu zdrowia płuc ale także od techniki wykonywania badania. Dlatego, jeśli wybierasz się na badanie spirometryczne poćwicz:

- głęboki, głęboki wdech,
- bardzo silny, gwałtowny wydech!!!
- ciągnij, ciągnij wydech do 6 sekund.

Podczas badania aparat wylicza czy wynik Twojej spirometrii jest prawidłowy a jeśli jest nieprawidłowy to jaki jest ubytek sprawności płuc w procentach w stosunku do wartości prawidłowej zależnej od wieku, płci i wzrostu. Dlatego przed badaniem do pamięci aparatu spirometrycznego wprowadza się wiek, płeć i wzrost badanego. Jeśli masz 60 lat a ciągle uważasz, że Twój wzrost jest taki sam jaki był kiedy miałeś(aś) 20 lat możesz się mylić. Jeśli nie jesteś pewny(a) to lepiej sprawdź swój wzrost w domu lub poproś osobę prowadzącą badanie aby to zrobiła. Od prawidłowości wprowadzonych danych zależy wynik badania.
W badaniu spirometrycznym ważne są 3 wyniki:

- wynik oznaczony symbolem FVC (pojemność życiowa płuc)
- wynik oznaczony symbolem FEV1 (szybkość wydechu)
- stosunek FEV1 do FVC.

Prowadzący badanie powie Ci czy wynik jest prawidłowy czy nie. Bliższej interpretacji wyniku dokonuje lekarz. Często badanie spirometryczne jest wzbogacone o zapis spokojnego oddychania oraz wolny głęboki wdech i wydech. Dla rozpoznania lub wykluczenia POChP te dodatkowe oddechy nie mają znaczenia.

9. Czy badanie spirometryczne jest kosztowne?


W porównaniu z kosztami innych, często wykonywanych badań, koszt badania spirometrycznego jest umiarkowany. Spirometria kosztuje więcej niż badanie Ekg ale mniej niż zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej.
Ponieważ POChP jest chorobą społeczną dostępne są, dość szeroko, bezpłatne badania spirometryczne. Na końcu tej broszury możesz znaleźć adresy przychodni (numery telefonów informujących) gdzie badanie spirometryczne można wykonać bezpłatnie.
Jeśli, po przeczytaniu tej broszury uważasz, że możesz być chory na POChP radzę zgłosić się do swego lekarza i spytać czy nie powinieneś mieć zrobionego badania spirometrycznego.

10. Czy do rozpoznania POChP potrzebne są jeszcze inne badania?


Podstawą rozpoznania POChP, tak jak każdej choroby, jest badanie lekarskie. Spirometria jest najważniejszym badaniem dodatkowym potwierdzającym rozpoznanie. Zwykle wykonuje się jeszcze jedno badanie - zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej, głównie dla wykluczenia czy nie ma innej choroby płuc o podobnych do POChP objawach.

11. Czy POChP jest chorobą uleczalną?


POChP jest chorobą całkowicie uleczalną jeśli rozpozna się ją wcześnie, zanim pojawi się uczucie duszności podczas wysiłku. Jedynym sposobem wyleczenia choroby w tym okresie jest całkowite zaprzestanie palenia. Potwierdzono to w wielu krajach. Wydaje się, że palacz papierosów dowiedziawszy się, że jego zdrowie zależy od zaprzestania palenia, oczywiście natychmiast to zrobi. Niestety, dla wielu palaczy nie jest to łatwe. Wielu palących papierosy wymaga porady lekarskiej a nawet wspomagania odpowiednimi lekami aby poradzić sobie z nałogiem.

12. Co się dzieje jeśli chory na POChP kontynuuje palenie?


Ponieważ u ogromnej większości (90%) chorych na POChP palenie jest przyczyną choroby, a u osób, u których choroba rozwinęła się z innych przyczyn, palenie przyspiesza postęp choroby, to kontynuowanie palenia nieubłaganie nasila chorobę. Pomimo kilkudziesięciu lat prób nad znalezieniem leku, który leczyłby lub chociażby hamował postęp choroby do dziś nie ma takiego leku. Jedyną drogą do wyleczenia lub zahamowania postępu choroby jest całkowite zaprzestanie palenia tytoniu.

13. Czego powinien obawiać się chory na POChP kontynuujący palenie?


Uważam, że najbardziej powinien obawiać się uczucia duszności. Jak opisałem wcześniej uczucie duszności pojawia się najpierw podczas dużych wysiłków, potem mniejszych aż do braku tchu w trakcie mycia się, jedzenia i niemożności zrobienia kilku kroków po mieszkaniu.
Wielu chorych, mieszkających w piętrowych budynkach bez windy, w ostatnich latach życia nie może wyjść z domu, ponieważ duszność jest tak wielka, że nie mogą wejść nawet na jedno piętro. Swoboda poruszania się, jedna z ważniejszych potrzeb życiowych człowieka, jest ograniczona. Chory nie może pracować, nie może bawić się z wnukami, spotykać z przyjaciółmi poza domem nie mówiąc już o podróżach.
Jest bardzo trudno wyobrazić sobie jakim uczuciem jest duszność. Jest to jedno z najbardziej przykrych uczuć jakie może odczuwać człowiek.

14. Nigdy nie paliłem (paliłam) papierosów, nie pracuję w zanieczyszczonym powietrzu a mam przewlekły kaszel i odczuwam duszność. Czy mogę być chory(a) na POChP?


Przewlekły (trwający dłużej niż 3 miesiące) kaszel oraz duszność są objawami, które występują nie tylko u chorych na POChP. Mogą być objawem innej choroby płuc - najczęściej astmy lub rozstrzeni oskrzeli. Kaszel i duszność są też objawami niewydolności serca. Tylko lekarz może rozstrzygnąć jaki jest powód tych objawów. Bardzo zachęcam do zwrócenia się do lekarza wszystkich, którzy cierpią na przewlekły kaszel. Jeśli ktoś nie chce od razu udać się do lekarza może przynajmniej wykluczyć lub potwierdzić podejrzenie, że choruje na POChP. Wystarczy zrobić sobie badanie spirometryczne. Prawidłowy wynik badania oznacza, że badany nie jest chory na POChP. Nieprawidłowy wynik oznacza, że jest się chorym a jaka to choroba może ustalić tylko lekarz.

15. Czy poza zaprzestaniem palenia papierosów są jakieś lekarstwa, które leczą objawy POChP?


Tak, jest wiele leków, które stosuje się u chorych na POChP. Największą grupą leków są leki zmniejszające lub zapobiegające uczuciu duszności. Są to leki rozszerzające oskrzela, podawane najczęściej drogą inhalacji, a niektóre z nich doustnie. Drugą grupą leków są leki rozrzedzające flegmę i ułatwiające jej odpluwanie. Chorym, którzy nie mogą przestać palić papierosy pomaga się stosując leki zmniejszające przykre objawy związane z przerwaniem palenia.
U chorych z bardzo zaawansowaną chorobą stosuje się jeszcze inne lekarstwa, z których najważniejszym jest tlen. Obecnie można leczyć tlenem nie tylko w szpitalu ale także latami, w domu. Specjalny aparat - koncentrator tlenu - wytwarza z powietrza tlen, którym chory oddycha stale lub przynajmniej kilkanaście godzin na dobę.

16. Nie jestem pewny(a) czy podejrzewać u siebie POChP?


Proszę odpowiedzieć na pięć pytań umieszczonych poniżej:

1. Czy często się przeziębiasz, szczególnie w zimnych porach roku i masz wtedy "wilgotny kaszel"? (tak/nie)
2. Czy pracujesz w zapylonym lub zadymionym pomieszczeniu? (tak/nie)
3. Czy odczuwasz brak tchu (duszność) wchodząc na dwa piętra? (tak/nie)
4. Czy palisz papierosy? (tak/nie)
5. Czy ukończyłeś 40 lat? (tak/nie)


Jeśli odpowiedziałeś "tak" na przynajmniej 2 z wymienionych wyżej pytań możesz być zagrożony lub być chory na POChP.

17. Lekarz powiedział mi, że jestem chory(a) na POChP. Mam 55 lat. Boję się, że nie będę mógł pracować. Co robić?


Przede wszystkim nie należy upadać na duchu. Przyszłość Pana(i) zależy od tego jak Pan(i) będzie walczyć z chorobą. Zapewne rozpoznanie choroby zostało potwierdzone badaniem spirometrycznym. Jeśli wynik o nazwie FEV1 jest większy niż 50% wartości prawidłowej to całkowite natychmiastowe zaprzestanie palenia jest najważniejszą decyzją. Choroba nie będzie postępować. Życzę Panu(i) sukcesu!
Jeśli pracuje Pan(i) w zanieczyszczonym powietrzu lub w otoczeniu palących papierosy to należy doprowadzić do odpowiednich zmian. Chory na POChP powinien pracować w czystej atmosferze i nie być narażony na dym tytoniowy. Należy też unikać przeziębień, o które łatwo w naszym klimacie. Odpowiednio się ubierać, unikać kontaktu z osobami przeziębionymi (kaszlący lub zakatarzeni). Lekarz zapewne przepisał lekarstwa, które należy używać zgodnie z poradą lekarską.


Autor
Profesor Jan Zieliński
Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie


design: republica nova
Adamed